{"id":67594,"date":"2024-06-19T07:00:00","date_gmt":"2024-06-19T10:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?p=67594"},"modified":"2024-06-19T12:39:55","modified_gmt":"2024-06-19T15:39:55","slug":"o-catchubuim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?p=67594","title":{"rendered":"O catchubuim"},"content":{"rendered":"<div class=\"pdfprnt-buttons pdfprnt-buttons-post pdfprnt-top-right\"><a href=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fposts%2F67594&print=pdf\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-pdf\" target=\"_blank\" ><\/a><a href=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fposts%2F67594&print=print\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-print\" target=\"_blank\" ><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/print.png\" alt=\"image_print\" title=\"Conte\u00fado de impress\u00e3o\" \/><\/a><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\">Orlando Ukuakukula: &#8216;O catchubuim&#8217;<br><br><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"590\" height=\"1049\" data-attachment-id=\"67595\" data-permalink=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/?attachment_id=67595\" data-orig-file=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/97c0aa75-40fa-471e-bbeb-44ebe212e8b6.jpeg\" data-orig-size=\"590,1049\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"97c0aa75-40fa-471e-bbeb-44ebe212e8b6\" data-image-description=\"&lt;p&gt;Orlando Ukuakukula&lt;\/p&gt;\n\" data-image-caption=\"&lt;p&gt;Orlando Ukuakukula&lt;\/p&gt;\n\" data-large-file=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/97c0aa75-40fa-471e-bbeb-44ebe212e8b6.jpeg\" src=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/97c0aa75-40fa-471e-bbeb-44ebe212e8b6.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-67595\" style=\"width:112px;height:auto\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Orlando Ukuakukula<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"has-drop-cap\">Bairro Vidrul. Segunda-feira. 17 de Junho. 5 horas. O Sol ainda dormia e, por isso, receava mostrar seu rosto \u00e0 noiva daquele dia. Sem ainda v\u00e9u branco, o c\u00e9u enciumava-se com nuvens pretas. <br><br>Cedo, ced\u00edssimo. Maria Madalena faz a travessia na cama dos filhos, pulando-os para passar para o outro lado, que daria acesso \u00e0 porta principal de casa. Na casa da tia Maria, as crian\u00e7as dormiam na sala, num <a href=\"https:\/\/www.dicionarioinformal.com.br\/luando\/\" title=\"luando\">luando<\/a> feito a capim seco. Seis filhos. Arrumavam-se no sentido contr\u00e1rio do luando, de forma horizontal, para que coubessem. Um len\u00e7ol estendido, e outro para se cobrirem e darem passos largos de separa\u00e7\u00e3o entre o corpo e o frio, embora, no len\u00e7ol, houvesse orif\u00edcios que permitiam um vento que n\u00e3o se deixava desperdi\u00e7ar em junho, \u00e9poca de frio feio. <br><br>Nisso, junta-se a necessidade do sonho aberto do <a href=\"https:\/\/www.dicionarioinformal.com.br\/significado\/cassule\/44838\/\" title=\"cassule\">cassule<\/a>, o mais novo dos irm\u00e3os, que realiza o desejo de urinar ali mesmo, enquanto se dorme. Virava-se quantas vezes preciso para deixar a cama molhada e convidar os irm\u00e3os a mergulharem na praia que ele mesmo causa debaixo do len\u00e7ol, e que des\u00e1gua no luando e \u00e0 beira da porta da sa\u00edda, dada a sali\u00eancia do ch\u00e3o inclinado. Assim, ao frio, aos orif\u00edcios do j\u00e1 t\u00e3o gasto len\u00e7ol, junta-se a urina da crian\u00e7a, que deixa o recinto mais fresco ainda. <br><br>Tem nove anos Caimbo. \u00c9 para a mais velha que tia Maria grita sempre que se p\u00f5e a despedir, normalmente, ao ir para a venda, no seu neg\u00f3cio de h\u00e1 oito anos, <a href=\"https:\/\/www.google.com\/search?sca_esv=e10f498d10acc07c&amp;sca_upv=1&amp;sxsrf=ADLYWILa5WEzFA0PT2V9YVZKt_f2ufMTQw:1718747477320&amp;q=O+que+significa+zungueira+em+Angola%3F&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjT8d-mkeaGAxW0p5UCHfqyAXoQzmd6BAgeEAY&amp;biw=1093&amp;bih=513&amp;dpr=1.25\" title=\"zungueira.\">zungueira.<\/a> Mas naquele dia, Maria Madalena n\u00e3o se despediu da filha para ir \u00e0 venda. A semana trouxe-lhe outra tarefa. Bairro sem \u00e1gua. Torneiras, tamb\u00e9m a rascunho nas casas, todas secas, sequ\u00edssimas, davam o luxo de embelezar apenas nas casas que tinham. Foi quando, no \u00faltimo salto do p\u00e9 que lhe sobrava atr\u00e1s, pancou-se numa das pernas de um filho, n\u00e3o sabia de quem eram as pernas, pois a escurid\u00e3o, na falta de energia el\u00e9ctrica em casa, n\u00e3o lhe tinha ajudado muito. No entanto reconheceu logo pelo pequeno grito de dor da filha, era a Vissola. Maria Madalena, pai e m\u00e3e das crian\u00e7as, rezou mil e um Pai Nosso no momento para que sua vida viesse melhorar e que n\u00e3o mais fosse vista inimiga da ENDE, Empresa Nacional de Distribui\u00e7\u00e3o de Electricidade, que nela tem uma conta incont\u00e1vel de d\u00edvida de luz, e, por isso, lhe tinha sido cortada. Seu dinheiro, fruto das zungas, nunca lhe permitia pagar qualquer conta, a n\u00e3o ser o da barriga, cujo contrato foi assinado desde o dia do seu nascimento, mas que nem lhe atende, tamb\u00e9m, ao todo. &#8220;At\u00e9 quando, meu Deus.&#8221; &#8211; falava no seu \u00edntimo. <br><br>N\u00e3o podia gritar isso ali, na sala, onde os mi\u00fados, deitados \u00e0 cama-ch\u00e3o, fazem daquilo o seu \u00faltimo repouso do dia para deixar suas queixas do cansa\u00e7o. Maria Madalena, finalmente, n\u00e3o podia se reclamar ali, sob pena de ser ouvido pelo Otchali, o menino mais ousado entre os irm\u00e3os, pela coragem de estar a questionar sempre \u00e0 m\u00e3e o motivo das suas tristezas. Seguia andando, depois de pular e pancar a perna da filha; no c\u00famulo das vicissitudes de dentro de casa, Maria se depara ocasional e surpreendentemente com mais um obst\u00e1culo \u00e0s pernas. Dessa vez, sem querer, bicou uma panela e um prato. Talvez fosse isso l\u00f3gico pelos compartimentos da casa: um quarto e uma sala apenas. Da sala faz-se tamb\u00e9m a cozinha, ajeitando tudo ali mesmo. Num canto, o pequeno fog\u00e3o de duas bocas, sobre uma banca alta, feito mesa, onde embaixo podia colocar a garrafa de g\u00e1s para ocupar menos espa\u00e7o. No ch\u00e3o, os baldes para \u00e1gua e sobre eles as banheiras de lou\u00e7a. Na parede, estava pregado um painel onde se podiam pendurar as panelas. Aquela panela e a lou\u00e7a bicadas no ch\u00e3o, s\u00e3o justificadas pela forma feroz com que Miala e Caimbo atacaram a refei\u00e7\u00e3o do dia anterior, no jantar. <br><br>Nada para amanh\u00e3! Nenhuma barriga, naquela casa, tirando a da pr\u00f3pria m\u00e3e que lhe faz coragem, podia deixar para o dia seguinte um tost\u00e3o de comida, tampouco Caimbo, o cassule, o que faz se tornarem eternos inimigos dos ratos que circulam entre eles. Maria quase que tira um palavr\u00e3o na pancada com a lou\u00e7a, mas travou de repente, e tudo que fez foi dirigir-se para a filha mais velha:<br><br><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"480\" height=\"480\" data-attachment-id=\"67599\" data-permalink=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/?attachment_id=67599\" data-orig-file=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/c006b1ca-ef0e-49fc-808b-ad46bc747fb8.jpg\" data-orig-size=\"480,480\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;1&quot;}\" data-image-title=\"c006b1ca-ef0e-49fc-808b-ad46bc747fb8\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/c006b1ca-ef0e-49fc-808b-ad46bc747fb8.jpg\" src=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/c006b1ca-ef0e-49fc-808b-ad46bc747fb8.jpg\" alt=\"Cr\u00e9dito da foto: Orlando Ukuakukula\" class=\"wp-image-67599\" style=\"width:360px;height:auto\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Cr\u00e9dito da foto: Orlando Ukuakukula<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p> &#8211; Acorda, Lemba, \u00e9 hora. &#8211; notificou a filha, que j\u00e1 tinham combinado de se levantar muito cedo naquele dia para irem \u00e0 busca de \u00e1gua no Catchubuim.<\/p>\n\n\n\n<p>A pequena Lemba, de 15 anos de idade, dormia um sono insaci\u00e1vel pelo cansa\u00e7o constante, j\u00e1 que \u00e9 a que mais se dedica ajudar a m\u00e3e, inclusive nas vendas, algumas vezes. Estava ela no terceiro sono, e n\u00e3o ouviu o sinal da m\u00e3e.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Lemba, Lemba, se mexe &#8211; tia Maria refor\u00e7ou a notifica\u00e7\u00e3o.<br>Mas Lemba n\u00e3o acordava. Nem pelo vento que penetrava aos orif\u00edcios do len\u00e7ol, nem pela urina de seu irm\u00e3o, que formava um lago no ch\u00e3o de casa, nem mesmo pelo grito da sua m\u00e3e\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u00d3 Lemba, nu t\u00e1s ouvi? &#8211; tia Maria insistia. &#8211; Acorda, \u00f3 voc\u00ea &#8211; Falava, mas j\u00e1 a mexendo a cada palavra, depois de deixar a janela entreaberta, apesar da pouqu\u00edssima luz do dia, para clarear um pouco e reconhecer os filhos, ou pela cabe\u00e7a, ou pelos p\u00e9s, j\u00e1 que o len\u00e7ol nunca chegava pra se cobrirem o corpo todo.<\/p>\n\n\n\n<p>Lemba desperta por fadiga e por for\u00e7a da for\u00e7a da m\u00e3e, mas com raiva. N\u00e3o da m\u00e3e, ali\u00e1s, tinha consci\u00eancia da vida que levavam, e para nada mais serviria acusar a m\u00e3e. Ela tinha era raiva dos trabalhos, da vida, e, quic\u00e1, de si mesma. Espregui\u00e7ava-se e respondeu baixo e com sono para mostrar \u00e0 m\u00e3e que j\u00e9 lhe ouvira.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Levanta, vamo. &#8211; insistiu sua m\u00e3e.<\/p>\n\n\n\n<p>Lemba ficou uns minutos ainda na cama, enquanto tia Maria tirava os baldes e as banheiras para fora, arrumando-os preste a ir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Me encontra. Te sper\u00e1 nu\u00e9 hoje.<\/p>\n\n\n\n<p>Lemba, deitada de cara ao ar, olhava fixamente para o teto de sua pequena casa. Algo lhe tinha ocorrido na cabe\u00e7a. Lacrimejou, e n\u00e3o se podia perceber se era pelo facto de ter bocejado no momento, ou por algum pensamento que teve naquele instante. Levantou-se. Dirigiu-se ao quarto da m\u00e3e onde ficavam as roupas de todos. Trocou-se apenas. Ali\u00e1s, nem tinha \u00e1gua para, sequer, lavar a boca. Seguiu a m\u00e3e.<br><br><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1200\" data-attachment-id=\"67601\" data-permalink=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/?attachment_id=67601\" data-orig-file=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/ddf77ce0-025e-4619-8851-ef397727f429.jpeg\" data-orig-size=\"1600,1200\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"ddf77ce0-025e-4619-8851-ef397727f429\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/ddf77ce0-025e-4619-8851-ef397727f429.jpeg\" src=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/ddf77ce0-025e-4619-8851-ef397727f429.jpeg\" alt=\"Cr\u00e9dito da foto: Orlando Ukuakukula\" class=\"wp-image-67601\" style=\"width:596px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/ddf77ce0-025e-4619-8851-ef397727f429.jpeg 1600w, https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/ddf77ce0-025e-4619-8851-ef397727f429-1200x900.jpeg 1200w, https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/ddf77ce0-025e-4619-8851-ef397727f429-768x576.jpeg 768w, https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/ddf77ce0-025e-4619-8851-ef397727f429-1536x1152.jpeg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Cr\u00e9dito da foto: Orlando Ukuakukula<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>O Catchubuim \u00e9 um local distanciado, aproximadamente, 500 metros da casa de Lemba. \u00c9 um local com estrutura de lagoa, que des\u00e1gua as suas \u00e1guas para l\u00e1, \u00e0 estrada, localizado na rua dos bancos, junto aos frescos, e onde, no mesmo local, se lavavam as roupas e, na companhia, tem tamb\u00e9m uma pequena pracinha; ao lado, amontoado de lixo. \u00c1gua, omo e sab\u00e3o penetrando a lagoa, capim, comida e lixo s\u00e3o refer\u00eancias da situa\u00e7\u00e3o do Catchubuim. Um nome, do ponto de vista lingu\u00edstico, onomatopeico, porquanto, reza-se ser uma tentativa de reproduzir o som que resulta de um corpo atirado \u00e0 \u00e1gua &#8216;tchubuim&#8217; acrescentando, talvez pela est\u00e9tica, o prefixo &#8216;ca&#8217;, um prefixo nominal diminutivo da lingu\u00edstica bantu &#8216;ka&#8217;, portanto, &#8216;pequena lagoa&#8217;.<br><br>As banheiras, pousadas no ch\u00e3o, formam um arco-\u00edris terrestre e d\u00e3o beleza de al\u00edvio \u00e0quela vida frustrante. Na aus\u00eancia de alguma regra, que orienta os homens, as ofensas entre as senhoras se apresentam com vivacidade:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Tira essa tua merda da\u00ed! <br>&#8211; Isso nu\u00e9 merda, tem nome. <br>-Tira isso. Voc\u00ea nu scuta?! <br>&#8211; Eu cheguei primera. <br>&#8211; Cheguei fionconco, cheguei fionconco. N\u00e3o me viste aqui quando chegaste?! <br>&#8211; Eu?! T\u00e1 amarrado. Se te mandaram, vai fal\u00e1 que n\u00e3o lhe encontraste!<\/p>\n\n\n\n<p>Lemba encontrou sua m\u00e3e em bringa com uma senhora. Primeiro, admirou o facto de j\u00e1 terem encontrado cheio, quando eram apenas 5 horas. Depois, tentou entender o motivo da briga, mas sem sucesso.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Essa \u00e1gua nu\u00e9 de ningu\u00e9m. &#8211; interveio ela, tentando acudir a m\u00e3e. -Quem quere cart\u00e1, vai cart\u00e1 &#8211; continuou ela. <br>&#8211; Mete ent\u00e3o tua banheira a\u00ed pra voc\u00ea v\u00ea. -vou met\u00e9 memo. <br>-Nu discote comigo, \u00f3 mi\u00fada. Vou te rebent\u00e1 uma\u2026<br>&#8211; Lhe rebenta pra voc\u00ea ver &#8211; reagiu tia Maria, acudindo a filha. <br>&#8211; Me rebenta ent\u00e3o! &#8211; acrescentou Lemba.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Tch\u00ea, nu me trazem azare yh\u00e1, hum!\u2026<br><br><\/li>\n<\/ul>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1464\" height=\"994\" data-attachment-id=\"67602\" data-permalink=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/?attachment_id=67602\" data-orig-file=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/7a48cd84-3859-4552-b735-40fa1af1ca39.jpeg\" data-orig-size=\"1464,994\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"7a48cd84-3859-4552-b735-40fa1af1ca39\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/7a48cd84-3859-4552-b735-40fa1af1ca39.jpeg\" src=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/7a48cd84-3859-4552-b735-40fa1af1ca39.jpeg\" alt=\"Cr\u00e9dito da foto: Orlando Ukuakukula\" class=\"wp-image-67602\" style=\"width:590px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/7a48cd84-3859-4552-b735-40fa1af1ca39.jpeg 1464w, https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/7a48cd84-3859-4552-b735-40fa1af1ca39-1200x815.jpeg 1200w, https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/7a48cd84-3859-4552-b735-40fa1af1ca39-768x521.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1464px) 100vw, 1464px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em><em>Cr\u00e9dito da foto: Orlando Ukuakukula<\/em><\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Todas, de alguma forma, estavam agitadas e em gritaria. Nervavam-se umas com as outras, na necessidade de levarem um pouco de \u00e1gua para casa. Talvez ir\u00f3nico, pois Catchubuim \u00e9 lagoa com um estilo peculiar, de uma \u00e1gua corrente e que n\u00e3o seca. Todos podem, afinal, carretar \u00e1gua ali. Talvez o tempo de cada um, como \u00e9 o caso da pequena Lemba, n\u00e3o lhe permitiria demorar, dado o compromisso com outros trabalhos de casa e, depois, com a escola, pois se encontrava na \u00e9poca de exame final, e precisaria estudar para prova. Por\u00e9m, havia, nesses entretantos, quem ainda podia prestar uma ajuda a outra.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Me ajuda s\u00f3 na cabe\u00e7a, mana.<br>&#8211; Eh! Tua banheira pesa yh\u00e1\u2026<br>&#8211; T\u00f4 te fal\u00e1, mana. <br>&#8211; Hum. Pega ainda tam\u00e9 aqui!<\/p>\n\n\n\n<p>Puseram-se a rir as duas na entre-ajuda. A fileira dos que transportavam a \u00e1gua era igualmente bonita. Apesar do peso e cansa\u00e7o, parecia um grupo, pela forma como a corrente esteve, ainda mais com as variadas cores das banheiras: azul, vermelha, verde eram as que mais se destacavam. Um arco-\u00edris terrestre, de facto. Talvez, a felicidade dure mesmo pouco. Um problema surge \u00e0 tona:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Essa \u00e1gua se bebe?<br>Um sil\u00eancio.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; H\u00e3, essa \u00e1gua se bebe? &#8211; um jovem, apenas observador, que l\u00e1 ia, perguntava.<\/p>\n\n\n\n<p>Ningu\u00e9m respondia at\u00e9 que uma mo\u00e7a, de cal\u00e7\u00f5es apertados \u00e0 moda sedutora, marcado o &#8216;V&#8217; de vingan\u00e7a entre as pernas, reagiu \u00e0 quest\u00e3o:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u00c9 s\u00f3 pra lav\u00e1. &#8211; <br>&#8211; Se bebe memo &#8211; intrometeu-se outra, que apenas passava com a sua banheira. &#8211; nu t\u00e1 v\u00ea \u00e9 limpa &#8211; rematou. <br>&#8211; Tem que met\u00e9 l\u00e1 lixivia &#8211; disse outra. <br>&#8211; E ferv\u00ea &#8211; mais outra intrometida. <br>&#8211; Se bebe, sim, \u00e9 s\u00f3 met\u00e9 l\u00e1 lixivia &#8211; concluiu a \u00faltima, todas em passagem, indo e vindo com as banheiras.<br><br><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1280\" height=\"1280\" data-attachment-id=\"67604\" data-permalink=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/?attachment_id=67604\" data-orig-file=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/51df56c1-011c-4485-a627-8c40812b95d7.jpeg\" data-orig-size=\"1280,1280\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"51df56c1-011c-4485-a627-8c40812b95d7\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/51df56c1-011c-4485-a627-8c40812b95d7.jpeg\" src=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/51df56c1-011c-4485-a627-8c40812b95d7.jpeg\" alt=\"Cr\u00e9dito da foto: Orlando Ukuakukula\" class=\"wp-image-67604\" style=\"width:472px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/51df56c1-011c-4485-a627-8c40812b95d7.jpeg 1280w, https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/51df56c1-011c-4485-a627-8c40812b95d7-1200x1200.jpeg 1200w, https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/51df56c1-011c-4485-a627-8c40812b95d7-600x600.jpeg 600w, https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/51df56c1-011c-4485-a627-8c40812b95d7-768x768.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em><em>Cr\u00e9dito da foto: Orlando Ukuakukula<\/em><\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>O jovem ficou confundido. Todos, na verdade, ficaram. Ningu\u00e9m respondeu de imediato que se bebia. Se fosse para beber, devia haver um procedimento a seguir. Mas, algures dali mesmo, ouve-se que aquela lagoa \u00e9 fruto de algum desvio produzido pela fonte das \u00e1guas canalizadas no bairro, e que, por isso, vem mesmo directamente da pr\u00f3pria EPAL, Empresa P\u00fablica de \u00c1gua, \u00e1gua &#8216;pot\u00e1vel&#8217;.<\/p>\n\n\n\n<p>Lemba e sua m\u00e3e encontraram meio termo para se entender com a outra senhora com quem discutiam. J\u00e1 estavam, no trajecto, perto de cinco viagens no transporte da \u00e1gua. A quantidade de \u00e1gua, que sai da banheira e vai caindo pelo caminho \u00e0 medida que se transporta, faz rastos do transportante, e na sequ\u00eancia coincid\u00eancia onde a \u00e1gua bate, forma uma sopa de lodo, que se v\u00ea preparado para receber qualquer um que se coloque \u00e0s pressas, ou no descontrolo \u00e0 queda. \u00c9 assim que outra situa\u00e7\u00e3o emerge. Uma menina, com uns 12 anos na flor da pele, que vinha com a banheira cheia de \u00e1gua na cabe\u00e7a, trope\u00e7a. Tinha tr\u00eas opc\u00f5e e apenas segundos para decidir: uma verdadeira prova. Ou largar a banheira nova e rachar, mas ela sair ilesa, ou ela lesar-se e a banheira continuar novinha, ou entregar-se \u00e0 sorte. Decidiu. Foi motivo de risos para umas e pena para outras. A mi\u00fada teve que pensar r\u00e1pido, s\u00f3 em segundos. Lembrou-se como sua m\u00e3e era, a forma como ralha. Calculou a ira da m\u00e3e e p\u00f4s-se ao sacrif\u00edcio. Entregou seu corpo, salvando a banheira nova, e ela, pregada ao ch\u00e3o. A terra lhe deslizou a pele, e j\u00e1 era.<\/p>\n\n\n\n<p>As viagens ao transporte da \u00e1gua eram lentas. Caminhava-se \u00e0s 10h quando Lemba iniciou o trabalho de casa. Tia Maria j\u00e1 n\u00e3o tinha tempo algum. Arrumou-se para a zunga para garantir o jantar daquele dia. Despediu-se dos meninos e foi.<br>Ch\u00e3o para varrer, lou\u00e7a para lavar, ch\u00e3o para limpar, casa para arrumar, matabicho por fazer.<\/p>\n\n\n\n<p>Desfazendo-se da sua timidez de in\u00edcio, o Sol exibia sua autentica presen\u00e7a. Eram 12 horas e trinta minutos. Lemba se apressava na sua arruma\u00e7\u00e3o para a escola. N\u00e3o conseguiu estudar. Esteve cansada e quase sem for\u00e7as. Arrumou-se e foi \u00e0 escola.<\/p>\n\n\n\n<p>Na sala, diante da prova, Lemba adormeceu. Causou a impress\u00e3o de que estivesse a fraudar. Acusou-lhe o professor. Lemba n\u00e3o reagiu. Chamaram-lhe no nome, mas nada. Agora, causou susto nos colegas arredor. O professor foi se aconchegando a ela. Chamou-lhe duas vezes pelo nome, tentando levantar-lhe a cabe\u00e7a.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Lemba, Lemba!<\/p>\n\n\n\n<p>Acordou assustada em bocejo. Saliva entre os l\u00e1bios a descer \u00e0 bochecha, que manchou a folha de prova. Olhos vermelhos e com olheiras, sem for\u00e7as.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Lemba, Lemba, Lemba! &#8211; despertava-lhe o professor, mas Lemba t\u00e3o somente n\u00e3o conseguia responder. Pela segunda vez, naquele dia, escorreu-lhe l\u00e1grimas nos olhos. Agora, mais complexa a situa\u00e7\u00e3o, n\u00e3o se sabia descrever se era por ter bocejado naquele instante, ou pela fadiga, ou por ter ocorrido algo na sua cabe\u00e7a, ou, ainda, pelo momento s\u00f4frego no Catchubuim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong> <\/strong><br><strong>Orlando Ukuakukula<\/strong><br>Luanda, 18 de Junho de 2024<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><br>Contatos com o autor<\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h4 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-pale-ocean-gradient-background has-background\"><a href=\"https:\/\/wa.me\/+244934665351\" title=\"WhatsApp\">WhatsA<\/a><a href=\"https:\/\/wa.me\/+244934665351\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"WhatsApp\">p<\/a><a href=\"https:\/\/wa.me\/+244934665351\" title=\"WhatsApp\">p<\/a><\/h4>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<h4 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-pale-ocean-gradient-background has-background\"><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/orlandorafaelukuakukula.ukuakukula?locale=pt_BR\" title=\"Facebook\">Facebook<\/a><\/h4>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/jornalrol.com.br\/\" title=\"Voltar\">Voltar<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/JCulturarol\/\" title=\"Facebook\">Facebook<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bairro Vidrul. Segunda-feira. 17 de Junho. 5 horas. O Sol ainda dormia e, por isso, receava mostrar seu rosto \u00e0 noiva daquele dia. Sem ainda v\u00e9u branco, o c\u00e9u <\/p>\n","protected":false},"author":48,"featured_media":67604,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[9607,9285],"tags":[12297,12296,11363],"class_list":["post-67594","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-contos","category-literatura","tag-cassule","tag-luando","tag-zungueiras"],"aioseo_notices":[],"views":862,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/51df56c1-011c-4485-a627-8c40812b95d7.jpeg","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[{"id":49655,"url":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?p=49655","url_meta":{"origin":67594,"position":0},"title":"Orlando Rafael Ukuakukula: \u201cO distanciamento afectivo na rela\u00e7\u00e3o humana descrito na m\u00fasica &#039;Ngana   Zambi&#039;, do grupo Cl\u00e1ssico Infinito, e um olhar sugestivo para o poema \u2018solidariedade\u2019, de Gabriela Lopes\u201d","author":"Orlando Rafael Ukuakukula","date":"9 de abril de 2022","format":false,"excerpt":"\u201cA vida \u00e9 um eco. N\u00e3o importa a dist\u00e2ncia e o tempo, tudo que lan\u00e7ar ter\u00e1 retorno para si\u201d (Ukuakukula, 2022) Dois textos de ritmo, arte e poesia (a m\u00fasica e o poema) fizeram nascer este outro texto, de an\u00e1lise, quando cruzamos a m\u00fasica da staff Cl\u00e1ssico Infinito, jovens do\u00a0\u2026","rel":"","context":"Em &quot;Comunica\u00e7\u00e3o&quot;","block_context":{"text":"Comunica\u00e7\u00e3o","link":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?cat=7"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/f36e44ae-30c2-4749-8a1d-3ca4718f9599.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/f36e44ae-30c2-4749-8a1d-3ca4718f9599.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/f36e44ae-30c2-4749-8a1d-3ca4718f9599.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/f36e44ae-30c2-4749-8a1d-3ca4718f9599.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/f36e44ae-30c2-4749-8a1d-3ca4718f9599.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/f36e44ae-30c2-4749-8a1d-3ca4718f9599.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":47321,"url":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?p=47321","url_meta":{"origin":67594,"position":1},"title":"Orlando  Rafael Ukuakukula: &#039;Respostas&#039;","author":"Orlando Rafael Ukuakukula","date":"17 de dezembro de 2021","format":false,"excerpt":"Respostas \u00a0 Ali, no al\u00e9m-mar Nasceu um verde de esperan\u00e7a Que me cobrou l\u00e1grimas Nos choros que andei a dar De se ver distante dos sonhos Nos caminhos cruzados Relatei meu eu Rompi fronteiras E abusei do desejo de ser homem E num humano como eu Desabafei minha f\u00e9 Que\u2026","rel":"","context":"Em &quot;Comunica\u00e7\u00e3o&quot;","block_context":{"text":"Comunica\u00e7\u00e3o","link":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?cat=7"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/36266e37-5f65-44ba-9829-493e61917dbd-183x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":47172,"url":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?p=47172","url_meta":{"origin":67594,"position":2},"title":"No Quadro de Colunistas do ROL, o angolano Orlando Rafael Ukuakukula!","author":"Sergio Diniz da Costa","date":"10 de dezembro de 2021","format":false,"excerpt":"O Jornal ROL cada vez mais amplia sua fronteira cultural e se irmana com pa\u00edses lus\u00f3fonos. De Angola para o Brasil, as Letras de Orlando Rafael Ukuakukula! Orlando Rafael Ukuakukula, natural de Luanda, \u00e9 formado em Ensino da L\u00edngua Portuguesa, do Departamento de Letras Modernas, pela Escola Superior Pedag\u00f3gica do\u2026","rel":"","context":"Em &quot;Comunica\u00e7\u00e3o&quot;","block_context":{"text":"Comunica\u00e7\u00e3o","link":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?cat=7"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/8199f553-7a3e-4929-b7f3-4fcf023ffaec.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/8199f553-7a3e-4929-b7f3-4fcf023ffaec.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/8199f553-7a3e-4929-b7f3-4fcf023ffaec.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/8199f553-7a3e-4929-b7f3-4fcf023ffaec.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":48168,"url":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?p=48168","url_meta":{"origin":67594,"position":3},"title":"Orlando Rafael Ukuakukula: &#039;Revela\u00e7\u00e3o&#039; I","author":"Orlando Rafael Ukuakukula","date":"27 de janeiro de 2022","format":false,"excerpt":"Revela\u00e7\u00e3o I \u00a0 Um poeta v\u00ea inspira\u00e7\u00e3o em tudo At\u00e9 no coiso No fio de cabelo De uma donzela Indesejada pelo seu esposo Um poeta v\u00ea inspira\u00e7\u00e3o em tudo V\u00ea na planta amarela Pela capacidade de murchar E acender como sol E escreve seu brilho E lhe esconde como milho\u2026","rel":"","context":"Em &quot;Comunica\u00e7\u00e3o&quot;","block_context":{"text":"Comunica\u00e7\u00e3o","link":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?cat=7"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/36266e37-5f65-44ba-9829-493e61917dbd-183x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":47536,"url":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?p=47536","url_meta":{"origin":67594,"position":4},"title":"Orlando Rafael Ukuakukula: &#039;Caveneno&#039;","author":"Orlando Rafael Ukuakukula","date":"27 de dezembro de 2021","format":false,"excerpt":"Caveneno Cinco minutos de sil\u00eancio tomaram conta da conversa que estava descontra\u00edda, depois de n\u00e3o haver uma resposta que se colocou naquele meio. Ven\u00e2ncio, Eurico e Tchivinda procuravam fazer *vaquinha para uma sentada de fam\u00edlia com *petiscos. Tinham arrumado volta de 3.000,00 (tr\u00eas mil kwanzas), que lhes chegava para fazer\u2026","rel":"","context":"Em &quot;Comunica\u00e7\u00e3o&quot;","block_context":{"text":"Comunica\u00e7\u00e3o","link":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?cat=7"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/36266e37-5f65-44ba-9829-493e61917dbd-183x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":47282,"url":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?p=47282","url_meta":{"origin":67594,"position":5},"title":"Texto de Orlando Rafael Ukuakukula, publicado no Jornal ROL, torna-se objeto de estudo na Escola Superior Pedag\u00f3gica do Bengo (ESPB), em Angola","author":"Sergio Diniz da Costa","date":"14 de dezembro de 2021","format":false,"excerpt":"Orlando Rafael \u00e9 colunista do Jornal ROL desde 10 de dezembro de 2021, inaugurando sua entrada com o texto 'Chuviscos \u00e0 Cacuaco: A Pandemia', uma cr\u00f4nica que foi objeto de an\u00e1lise na Escola Superior Pedag\u00f3gica do Bengo (ESPB), em Angola A internacionaliza\u00e7\u00e3o do\u00a0Jornal ROL\u00a0\u00e9 um fato que a cada dia\u2026","rel":"","context":"Em &quot;Comunica\u00e7\u00e3o&quot;","block_context":{"text":"Comunica\u00e7\u00e3o","link":"https:\/\/jornalrol.com.br\/?cat=7"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/72942569-63ea-4708-bebc-50d8702210ca-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/72942569-63ea-4708-bebc-50d8702210ca-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/72942569-63ea-4708-bebc-50d8702210ca-1.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/72942569-63ea-4708-bebc-50d8702210ca-1.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/72942569-63ea-4708-bebc-50d8702210ca-1.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/jornalrol.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/72942569-63ea-4708-bebc-50d8702210ca-1.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67594","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/48"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67594"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67594\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67613,"href":"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67594\/revisions\/67613"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/67604"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67594"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67594"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jornalrol.com.br\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67594"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}